Inleiding
Shotokan Karatedo wordt door meer dan 16 miljoen mensen over de gehele wereld beoefend. Met uitzondering van Tae Kwon do, is het waarschijnlijk de populairste stijl van alle oosterse martiale kunsten. Gelukkig is er veel geschreven over het ontstaan van Shotokan. Dit hebben we zowel te danken aan Gichin zelf, maar ook aan zijn eerste opvolgers. Ik zal trachten een helder beeld te geven over het ontstaan van Shotokan met daarbij als leidraad het leven van Gichin Funakoshi. Het is meer dan een geschiedenis en evolutie, maar ook het verhaal van een man die moeizaam gestreden heeft om het karatedo te verspreiden, het onder publieke openbaarheid te krijgen en tot acceptatie van deze mooie kunst. Deze man heeft hier zijn hele (lange) leven aan gewijd. Heeft vele pijnlijke teleurstellingen moeten doorstaan, zoals de tweedewereld oorlog, en het verlies van zijn dierbare zoon Yoshitaka.

Waarom Karatedo?
Vele miljoenen mensen gaan regelmatig naar een speciaal gebouw, kleden zich in een wit katoenen kostuum, en stellen zich onder strikte lichamelijke en geestelijke discipline die buiten de gevangenis nergens plaatsvindt. Zij doen dit geheel vrijwillig, vrouwen en mannen, kinderen, oud en jong, blank en gekleurd.
Zij zijn niet speciaal religieus of van een aparte cultuur, echter over één ding zijn ze het eens, “Shotokan Karatedo is fijne manier van leven”.
Hun leraren blijven steeds benadrukken, laag staan, kimé en nog eens kimé, let op je ademhaling. Zij leren hun niet te springen, radslagen te maken, nee verre van dat. Zij moeten hun benen buigen, vast op de vloer staan en gebruik maken van hun Hara. Waarom, anders is de “iken hisatsu”, (one killing blow) niet uit te voeren.
Wat bind deze mensen ? Het antwoord hierop is, dat zij weten van wat hun geleerd wordt een directe lijn heeft met de eerste meester van het Shotokan Karatedo die het geïntroduceerd heeft aan het Japanse volk. Zij allen zijn een deel van de stamboom van de traditie. Elke nieuwe karateka is een nieuwe tak, echter het duurt zo’n 40 a 50 jaar voordat zij zich een waardig gedeelte van de stam mogen noemen. Gichin laat niet alleen zijn stamboom-traditie na, maar de uitdaging om te groeien, uit te breiden, te vermenigvuldigen en sterker te worden. Gichin noemde dit “Shu-ha-ri. Leer van de traditie, breek met de band van de traditie, verander de traditie en zoek iets nieuws. Teneinde vind je weer waarmee je begonnen bent, traditie. Het is niet belangrijk hoe goed of uniek een stijl is. Het probleem oplossen, hoe maak ik een nog sterkere stoot of trap. Het belangrijkste is hoe wordt ik een beter persoon. Dit is het grote raadsel wat de karateka zich af moet vragen, dat is Karatedo. Deze rijkdom straalt de traditie van het Shotokan uit.

Onwaarheden en waarheden
Gichin Funakoshi, ook wel Tominakoshi genoemd, werd in 1868 te Shuri (Okinawa) geboren. Zijn vader Gisu, die in overheidsdienst werkte was een alcoholist en verdronk daarmee het familiekapitaal. Gichin was niet gezond en is uiteindelijk grootgebracht door zijn grootmoeder. In die tijd was het ook de gewoonte wanneer de oudste zoon ziek was, dat dan de grootouders de zorg van dat kind op zich namen. Door zijn zwakke gezondheid werd hem ook een kort leven voorspelt. Ongeacht deze slechte vooruitzichten schoolde zij hem zorgvuldig in de Chinese klassieken.

Op de basisschool raakte Gichin bevriend met een jongen die allerlei leuke trucks met zijn lichaam kon uithalen. Hij was de zoon van Anko Azato. Op 11 jarige leeftijd begonnen zij karate te spelen. Dit alles onder het waakzame oog van Anko Azato. Een populaire mythe is dat Funakoshi’s vader Gichin meenam naar de grote Yasutsune Azato, en opdracht gaf om Gichin karate te leren zodat zijn gezondheid zou verbeteren. Hert feit dat Funakoshi’s vader een alcoholist was waardoor zoals hier eerder geschreven er geen geld was, niets te doen heeft te maken met Gichin’s introductie met karate. Toen Funakoshi’s gezondheid begon te verbeteren drong zijn dokter, Tokashiki, bij Gichin’s grootvader erop aan om Azato te verzoeken hem te accepteren als leerling karate. Azato accepteerde Gichin en daarmee veranderde hij zijn leven. Later heeft Funakoshi verklaard dat hij zijn gezondheid en lange leven dankte aan de zorgen van Tokashiki, en zijn mentale discipline ontving hij van Azato. Tijdens zijn groei naar volwassenheid groeide zijn interesse naar karate. Nacht na nacht wandelde hij in het donker, soms met een gedimde olielamp, naar Azato’s huis en legde letterlijk en figuurlijk zichzelf in de handen van zijn Sensei. De lichamelijke discipline was zwaar, daarnaast schoolde hij zich nog meer in de Chinese Klassieken en studeerde ook Confuciaanse dialecten. Azato was zelf ook geschoold in Confuciaanse dialecten, en hij geloofde dat mentale als fysieke aspecten van de mens niet gescheiden mochten zijn, daarom daagde hij zijn leerlingen uit zowel met fysieke als intellectuele opdrachten. Door Azato’s discipline kon Funakoshi zijn examen halen en werd toen schoolonderwijzer in 1888. Zijn loopbaan als onderwijzer begon op een basis school, later was hij ook leraar aan hogere scholen. Dit was hij meer dan 30 jaar. Wegens zijn goede relatie met Azato trainde Funakoshi bij de beste karate meesters, waaronder Itosu, Kiyuna, Niigaki, Toono en de grote “Bushi Matsumura”.
Een andere populaire mythe is dat Funakoshi armoede te danken was aan het teveel tijd besteden aan karate, waardoor hij niet genoeg tijd had om zijn brood te verdienen. Funakoshi was inderdaad niet rijk, maar dat lag meer aan de omstandigheden op Okinawa, daar het leven daar schraal was. De grootvader van Gichin behoorde tot de lager klasse, echter door zijn jarenlange diensten als pachter bij het huis van Teira-machi, werd hij beloond met een grote som geld, welk later door Gichin vader aan de drank gespendeerd werd. Gichin had een groot deel van zijn leven de zorg voor zijn vrouw, kinderen en twee grootouders op zich genomen. Naast zijn onderwijsschap werkte hij ook op het land om zijn familie te voeden. Ondanks dit bleef hij karate beoefenen omdat dit hem zijn gezondheid verbeterde en karate voor hem ook een roeping was geworden.

De eerste Karate demonstraties
Op 34 jarige leeftijd vond Gichin zichzelf pas goed genoeg om in het openbaar karate te beoefenen en te demonstreren. Zijn eerste formele demonstratie was in 1902 voor Shintaro Ozawa, inspecteur van onderwijs van de Kagoshima Prefectuur. In die tijd had Funakoshi leerlingen van de school waar hij onderwijzer was. Hij demonstreerde de waarde van karate voor fysieke en mentale gezondheid. Ozawa was onder de indruk van Funakoshi’s leerlingen en stelde dat karate een onderdeel moest zijn van het onderwijs op de basisscholen. Hierdoor gingen ook ander karate-meesters die hun kunsten eerste strikt geheim hielden karateles geven.Langzamerhand drong ook karate bij middelbare en hogere scholen door. In 1913 stelde Funakoshi een demonstratieteam samen uit de meest actieve karate-meesters. Deze groep bestond ondermeer uit Gusuku, Mabuni, Motobu, Kyan Ogusuka, Ishikawa, Tokumura, Yahiku en uit 15 minder bekende karateka. Gedurende de periode van 1914 tot 1915 gaven zij aan duizende mensen demonstraties. Funakoshi legde daarbij de nadruk op het opvoedende aspect van karate. Zelfdiscipline en controle stond bij hem hoog in het vaandel.
Hij demonstreerde vaak het Kokuson (Kanku-dai, sho of Kushanku). Hij vertelde dat dit kata alle elementen van het karate in zich had. Japanners hadden weinig interesse in de inlandse kunsten van Okinawa, aangezien zijn zeer chauvinistisch waren over hun eigen kunsten. Echter de demonstraties van Gichin maakte naam en de enthousiaste verhalen bereikte ook het Japanse vasteland. Wilde verhalen deden de ronde, over het breken van stenen, trappen tegen plafonds, en dit alles onder leiding van een klein timide schoolmeestertje.

In 1917, reisde de arme schoolmeester naar Kyoto om voor de eerste keer in Japan in de Butoku-den karate te demonstreren. Dit deed hij in opdracht van het ministerie van Onderwijs van Japan. Echter de japanners hadden iets tegen de kunsten van Okinawa en zagen karate meer als een straatshow uitgevoerd door tweede-rangs artiesten. Deze houding bleef tot 6 maart 1921. Op die datum bezocht Kroon-prins Hiroito, de latere keizer van Japan, Okinawa op doorreis naar Europa. Hij was uiterst nieuwsgierig naar Funakoshi’s kunsten en nodigde hem uit dit te demonstreren in de grote zaal van het Shuri kasteel. De kroonprins was diep onder de indruk van deze demonstratie. Hij heeft ook tijdens zijn hele reist over deze demonstratie gesproken. De kroonprins wilde dit nogmaals in Japan zien. Dit gebeurde tijdens de eerste Nationale Atletische Tentoonstelling te Tokyo. Sinds die tijd was Gichin Funakoshi de voorzitter van de Shobukai. Het was ook logisch dat hij daartoe werd uitgekozen, hij was zeer intellectueel, hij kon schrijven en lezen, hij was bekend met de Japanse gewoontes en manieren, en hij sprak vloeiend Japans. In die tijd waren er zeer zeker ook andere karate-meesters, echter zij hadden niet de andere kwaliteiten die Funakoshi had.

Met zijn karakteristieke devotie en energie, schreef Funakoshi een prachtige kalligrafie. Hij beschreef op drie grote rollen de geschiedenis en basistechnieken van karate, en versierde deze rollen met illustraties van karate technieken. Tijdens zijn reis naar Japan besefte hij misschien voor de eerste maal het belang van deze reis en zette zijn gedachten op papier;